ЯҢАЛЫКЛАР

Ямьле апрель аендахалкыбызның сөекле улы, бөек шагыйрь Г.Тукайның тууына 130 ел тула. Шул уңайдан китапханәләрдә,мәдәният йортларында, мәктәпләрдә бик күп чаралар уздырыла. Районда яшәүче 3-6 сыйныфларда укучы китап укучыларыбыз арасында да“Музей литературного героя”- “Әдәби герой музее” исемле Республика балалар иҗаты бәйгесенең “Сказки Тукая-источник вдохновения”- “Тукай әкиятләре-илһам чыганагы” исемле номинациясе кысаларында 1январьдан-1 апреленә кадәр дәвам иткән бәйгенең беренче этапы тәмамланды. Бәйгедә барлыгы 15 бала катнашып, шуларның 11эш “3-4 сыйныфлар” категориясендә, ә 4эш “5-6 сыйныфлар” категориясендә эшләнде. Балалар шагыйрьнең “Су анасы”, “Шүрәле”, “Бала белән күбәләк”, “Мияубикә”, “Кызыклы шәкерт” әсәрләре буенча табигый материаллар, пластилин, фетр, кәгазь, буяу, тозлы камыр, бәйләү ысулы кулланып  төрле композицияләр ясаганнар.

 11март көнне бәйгегә килгән иҗади эшләрдәнкүргәзмә ясалып куелды. Ә 14 март көнне Балтач сәнгать мәктәбенең сынлы сәнгать классы укытучысы Васинкина И.Г. җитәкчелегендәге жюри (әгъзаләре БАҮК директоры Зарипова Р.М. һәм җирле шагыйрә, ике китап авторы Габделганиева Ч.Г) бәйгегә килгән эшләр белән танышты. Жюри урыннар билгеләгәндә һәр эшне җентекләп карап соң түбәндәге балаларның эшләрен призлы урыннарга тәкъдим итте.

3-4сыйныфлар категориясеннән:

1урынны Балтач үзәк балалар китапханәсе китап укучысы, Балтач гимназиясенең 4А сыйныфында белем алучы Ахмадуллина Миләүшәнең Г.Тукайның “Бала белән күбәләк” шигыре буенча фетр кулланып ясалган эше алды.

2 урынга Пыжмара авыл китапханәсе китап укучысы, Пыжмара төп белем бирү мәктәбенең 3 сыйныф укучысы Шаябтдинова И “Шүрәле” әкияте буенча пластилиннан ясалган эше чыкты.

Ә 3 урынга Субаш авыл китапханәсе китап укучысы, Субаш төп белем бирү мәктәбенең 3 сыйныфында укучы Камалиева Ризәләнең “Бала белән күбәләк” шигыренә багышланган бәйләп ясаган эше лаек булды.

5-6 сыйныфлар категориясеннән:

1 урынга Карек-Серма авыл китапханәсеннән Урта Көшкәт урта мәктәбенең 5сыйныф укучысы Шестаков Виталийның Г.Тукайның “Су анасы” әкияте буенча квиллинг ысулы кулланып ясаган эше лаек булды.

2 урынга Салавыч авыл китапханәсеннән Салавыч күппрофильле лицееның 6 сыйныф укучысы Гаптулхаева Ләйсәннең Г.Тукайның “Кызыклы шәкерт” шигыре буенча бәйләп ясалган эше чыкты.

3 урынга Шеңшеңәр авыл китапханәсеннән, Шеңшеңәр төп белем бирү мәктәбенең 5 сыйныф укучысы батыршин Илназның Г. Тукайның “Су анасы” әкиятеннән Су анасының агачтан кырып ясалгантарагы лаек булды. 

  Китап укучыларыбызны зур җиңүләре белән котлыйбыз, алдагы бәйгеләрдә дә көч сынашырга көтеп калабыз.

    Балалар эше буенча директор урынбасары:                Исхакова Х.М.

Әлеге сүзне районыбыз авылларында урнашкан фермаларда йөргәндә еш ишетәбез, ферма бетсә, баш бетте, аш та юк, тормыш та юк, дип күпчелек озак еллар колхозда бил бөккән, тир түккәннәр әйтә. 

Сосна җәмгыяте фермасына баргач та бер апа шулай ди, ләкин аның белән әңгәмәбез бик тә кызык килеп чыкты:
- Мин пенсиягә киткәнчегә кадәр генә  ферма бетә күрмәсен...
- Сезгә ничә ел калды инде...
- 1 ай калды, сеңлем...
- ...

Кызык та, кызганыч та сөйләшү булып алды бу.  1 айда гына ферма юкка чыгалмый инде анысы, бигрәк тә терлек саны  күп булганы. Фермага алмашка  яшьләр килмәгәнгә шулай дип әйтүедер инде, эшче көчләр булмаса ныгытылган, баетылган базаң да алга баралмас. Хәер, хәзер заманчалаштыралар да, 4-5 кеше эшли торган итеп кенә калдыра торган алымнар да бар... Анысына миллионнарың булса гына ирешергә мөмкин шул...

Сосна фермасында эшләүчеләрнең күбесенең хезмәт еллары 15-30 ел тәшкил итә. Фермалары зур, эшләре җитәрлек.  Сыер савалар, таналар, бозаулар тәрбиялиләр, үгезләр үрчетәләр, атлар асрыйлар...  Барлыгы  520 баш  сыер, 396 баш үгез, 100дән артык тана, 52 баш атлары бар. Сыер савучылар унөч группа булып, ике сменага бүленеп эшлиләр. Иртәнге сәгать биш тулып киткәч киләләр, асларын чистарталар, башак бирәләр, алтылар тирәсендә савым башлана, сигезгә кадәр дәвам итә, делаваль җайланмасында әзерләнгән  азык керә, чәйләр эчеп, ял итеп алгачтын, абзарларны кабаттан  кыралар, чистарталар, себерәләр, печәнен, онын салалар, сыерларны кардага чыгаралар да, төшлектә автобусларга утырып өйләренә таралалар.( Сосна бик озын авыл, шуңа җәмгыять терлекчеләрне махсус техникага утыртып  йөртә.) Терлекченең сменалы хезмәте әнә шулай шәрехләнә биредә. Аннан инде икенче сменадагылар  килеп, сыерларны кардадан  абзарларга кертә дә, яңадан малкайларны тәрбияли башлый. Бар да кул хезмәте белән башкарыла, һәр терлекнең астын  кырып, себереп, тагаракларны кул белән чистартып куялар.

Абзар саен  сауган сөтне урнаштырып бара торган суыткыч блоклары бар. Ферма эчендә ферма монда: савым сыерлары торагы, шунда ук бозаулар белән бергә тудыру бүлеге һәм 6 айлык ике бозаулар торагы урнашкан объект үзе бер ферма; симертеп, дәүләткә иткә озатылучы үгезләр торагы, таналарны каплату да шунда ук башкарыла – МТФ-2 дип йөртелә; 3 группа бозаулар торагы – ике 6 айлык бозаулар группасы ,  берсе 6-12 айлык бозаулар, 12-18 айлык тана бозаулар да шунда, монысы МТФ-3. Һәрберсе саен завферма бар –  беренчесендә Илнар Шамилов, икенчесендә Айгөл Гарипова, өченчесендә Рәсимә Вәлиева. Бозау тәрбияләүчеләр, терлек симертүчеләр, сыер савучылар  эшләрен яратып башкара, хезмәт хакларыннан, эш торышыннан зарланмый.Тәнзилә Хәбибуллина, Гүзәл Ганиева, Әлфия Ибраһимова, Рәйсә Ибраһимова,  Равилә Газыймова, Гөлсинә Әхмәтгалиева, Гөлсинә Хәбибуллина, Ләйсирә Вәлиева, Рәмзия Садыйкова,  Миләүшә Гыймадиева, Мәүлидә Таҗетдинова, Чулпан Хәбибуллина, Нурзилә Сәйфетдинова, Гөлсинә Нәҗипова, Кәүсәрия Гәрәева, Фидәлия Муллагалиева, Раилә Хәйруллина, Рәмзия Шакирова, Гөлнура Хәйруллина, Гөлсияр Нәҗипова, Илсөяр Гәрәева, Рәсимә Закирова, Тәслимә Мәрданова, Гөлзидә Сафина, Ландыш Газизуллина һәм исәпләп баручы Вәсилә Газыймова белән Ризәлә Шакирова кебек тәҗрибәле сыер савучыларның һәрберсендә үзләренә генә хас кыюлык, усаллык, җитдилек бар. Шуңа да алар эшләрен дә батырып эшли, сүзләрен дә өзеп әйтә белә. Ферманы зоотехник Айдар Әхмәдуллин белән йөреп - әйләнеп чыгарга туры килде. Айдар әлегә биредә яшь белгеч санала, икенче елын гына эшли. Гаиләсе белән Пүскән авылында яши, шуннан кадәр көн дә килеп йөри. 2008 елда Әтнә техникумын тәмамлаганнан соң егетне Түбән Камага  “Алтын башак” җәмгыятенә юллама белән җибәргән булганнар, аннан ул  2010да Тимирязев исемендәге җәмгыятькә кайтып эшли башлый, Чапшар фермасын җитәкли, аннан инде бирегә зоотехник итеп чакыралар. Яшь кешегә  озак еллардан бирле хезмәт тәҗрибәсе туплаган терлекчеләр   белән эшләү җиңел бирелмидер әлбәттә, өстәвенә чит авыл фермасында,  моны без үзебез дә күрдек, әммә Айдар тырыш егеткә охшаган, төшеп калганнардан түгел, сер биреп тормыйдыр. Җәмгыять терлекчелек өлкәсендәге  яңа төр технологияләрдән калышырга тырышмый, яңа җиһазларны ничек тә алырга омтыла.  Җәмгыятьнең үз хисабына  алынган мал организмындагы шикәрне көйли торган апппарат, яшь бозаулар өчен  сөт таксие (молочный такси), печән турагычы  моңа дәлил. Җәйгә яңа бозаулату абзарын хәстәрләп бетерү исәпләре. Кечкенә бозаулар салкын алым белән тәрбияләнә, оялары да шунда, ачык һавага чыгып-кереп йөриләр.  Нәни бозауларны Айсылу Таҗетдинова белән Нурания Нәҗипова тәрбияли, тәҗрибәләре дә зур, хезмәтләре дә мактаулы, бозаулары да сөбханалла.

Сосна фермасында бүгенге көндә уртача 8440 килограм сөт савыла, ел башыннан 535 центнер ит җитештергәннәр. Эш булганда эшлисе дә эшлисе, сәламәтлек кенә какшамасын да, тынычлык кына булсын, кыскартулар гына янамасын.

Язгы чәчүгә дә санаулы гына атналар калып бара. Шуңадыр да «Сосна» җәмгыятенең машина-трактор паркында эшләр гөрли. Әлегәчә иртәнге сигезенче яртыдан кичке сәгать  4кә кадәр эшләсәләр, инде бүгеннән эш сәгате бер сәгатькә артачак икән.

Машина-трактор паркында техникалар ремонты җайга салынган. Тырмалар тимерче кулы аша узганнар, бүгенге көндә механизаторлар чәчкечләр төзәтә. Монда гомумән бер генә эшкә ябышып ятмыйлар, кирәк икән механизатор булып эшлиләр, «тимер ат»ларына эш булмаганда урман да кисәләр, агач та яралар, ферма да ремонтлыйлар, ат дагасы да ясыйлар.

Бүгенге көндә (11 мартка алынган саннар) авыл хуҗалыгы машиналарының — 98, ә тракторларның 95 %ының чәчүгә әзер булуын җиткерде баш инженер Нияз Гыйбадуллин. Нияз абый әлеге вазыйфасын 2010 елдан бирле башкара, кем белән генә сөйләшсә дә, ярты сүздән бер-берсен аңлашалар кебек тоелды миңа. Андый җитәкче барында механизаторларга да, әлеге өлкәгә кагылышлы башка кешеләргә дә эшләве үк тә җиңелдер шул.  Гараждагы кайсы гына цехка кермә, һәркайсында ремонтлау эшләре бара, ә әзерләрен урамдагы паркка алып чыгып тезеп баралар икән. Авыл хуҗалыгы машиналарын ремонтлау цехында Илдус Ибраһимов, Камил Галипов, Ленар Нуриев, Рамил Гаязовлар хезмәт куя.  Тракторлар ремонтлый торган цех  та техникасыз тормый ахры. Һәрберсенең хуҗасы бөтен җирне җентекләп тикшереп ремонтлый, кырга чыккач вакыт әрәм итәсе килми шул берсенең дә. Гомумән, язгы чәчү хаталар җибәрә торган чор түгел, еллык уңышның киләчәге дә яздан башланып, механизаторларның анда зур роль уйнавын һәрберебез белә.

Җәмгыятьнең кайсы гына эшчесен алсаң да барысы да алдынгылар рәтенә керерлек. Расил Зыятдинов та шундыйлардан. СПТУны бетергәннән бирле руль артында икән инде ул. Урып-җыю чорында «ДОН-1500» комбайнында эшләсә, аннары «Т-150»ка күчеп утыра, ел әйләнә эш белән мәшгуль ул. Дөрес Соснада андыйларны саный китсәң һәр икесенә әлеге сүзләр туры киләдер мөгаен. Ринат Сафиуллин шәхесенә дә аерым тукталып узасым килә. Мәктәп партасы артыннан чыгуга тракторга утыра ул, эшенә җаны-тәне белән бирелгән механизаторны район, республика күләмендә дә күреп, гел мактап торалар. Аның бүләкләрен саный китсәң генә дә очы-кырыена чыга торган түгел. «К-700» тракторы белән лаеклы ялга чыккач кына аерыла ул, ләкин бүгенге көндә дә җәмгыятьнең кирәкле хезмәткәре булып хөрмәтләнә. Нинди генә техникага ремонт соралса да Ринат абыйга дәшәләр икән, шөкер, үзе дә ялындырып торучылардан түгел, һәрчак ярдәмгә ашкынып кына тора. Мин эшләре белән танышып йөргән көнне дә азык әзерләүче  «Полесье» комбайнының двигателен ремонтларга ярдәм итә иде ул Рәис Хәбибрахмановка. Алар янәшәсендә генә Ранил Таҗетдинов та «ДТ-75» тракторын ремонтлап йөри. Чын туганнарча киңәшләшә-киңәшләшә Фаил һәм Гамил Нәҗиповлар да «МТЗ»ларының какшап киткән җирләрен төзәтәләр. Абыйлы-энеле Нәҗиповлар икесе дә фермага азык кертү эшен башкаралар икән, авыр эшне җиңеләйтү өчен уен-көлке кыстырып та алалар. Гомумән, караңгы цех эчен яктыртып, бер-берсенә ярдәмләшә-ярдәмләшә эшлиләр. Фермаларга «МТЗ-82» тракторы белән он ташучы Раушан Мәрдәновның тимер аты да эш барышында ватылып киткән, тиз генә гаражга юнәлеп, эретеп ябыштыручы хезмәтен башкаручы Илфат Закировка мөрәҗәгать итте ул. Илфат та үз эшенең чын остасы булуын минутында ук күрсәтеп, хезмәт кешесен тоткарламады. Эретеп ябыштыручы эшеннән тыш Илфат комбайнчы да, «КЗС-7» комбайнында 3 ел гына эшләвенә карамастан, 1582 тонна бөртек суктырып, җәмгыятьләрендә быел беренчелекне алган. Армиядән кайтканнан бирле тракторда эшләүче Искәндәр Муллагалиев та ике техникада эшли. «Полесье» комбайнына сезон башланганчы «ДТ-75» тракторы белән чәчү чәчәргә чыга. Азык әзерләүче «КСК-100» комбайнында эшләүче Мәгъсүм Нәҗипов та әлегә техникасын төзәтү эшен башкара. «КамАЗ» шоферларына әлегә эш булмаганлыктан, алар да тик ятмый, яңа хезмәт төрен үзләштереп — ат дагасы ясыйлар. Илһам Муллагалиев белән Рөстәм Һадыев турында иде әлеге сүзләрем. Янып торган учак янәшәсендә тимерне кызуында сугып калырга ашыгучылар алар. Ел әйләнә алдынгы шофер һәм механизатор булып йөргән мактаулы хезмәтчәннәрне дә санап үтәсем килә: Айрат Таҗетдинов, Рәис Ганиев, Радик Гарәфиев, Рәнис Хәйруллин, Радик Таҗетдинов, Фәнис Гомәров, Фәнил Габидуллин, Тәлгать Зарипов, Раяз Габдрахманов, Фәнис Шакиров, Рамил Шамилов.  Гомумән, бөтен ир-егетләр сафын тулыландырып, тагын да көч биреп торучы ике гүзәл зат та хезмәт куя әлеге паркта, аның берсе заправкада эшләүче Асия Зыятдинова, ә икенчесе склад мөдире Рәсимә Муллагалиева.

Машина-трактор паркларында барлыгы 36 берәмлек техникалары бар: биш комбайн, бер «К-700» тракторы, өч «Т-150», биш «МТЗ- 1221», ундүрт  «МТЗ -82», бер «Т-25», җиде «ДТ-75». Узган ел бер «КамАЗ» һәм ике «МТЗ-82» тракторы ала алганнар, быел тагын бер трактор алырга исәплиләр.

Язгы чәчүгә дә санаулы гына атналар калып бара. Шуңадыр да «Сосна» җәмгыятенең машина-трактор паркында эшләр гөрли. Әлегәчә иртәнге сигезенче яртыдан кичке сәгать  4кә кадәр эшләсәләр, инде бүгеннән эш сәгате бер сәгатькә артачак икән.

Машина-трактор паркында техникалар ремонты җайга салынган. Тырмалар тимерче кулы аша узганнар, бүгенге көндә механизаторлар чәчкечләр төзәтә. Монда гомумән бер генә эшкә ябышып ятмыйлар, кирәк икән механизатор булып эшлиләр, «тимер ат»ларына эш булмаганда урман да кисәләр, агач та яралар, ферма да ремонтлыйлар, ат дагасы да ясыйлар.

Бүгенге көндә (11 мартка алынган саннар) авыл хуҗалыгы машиналарының — 98, ә тракторларның 95 %ының чәчүгә әзер булуын җиткерде баш инженер Нияз Гыйбадуллин. Нияз абый әлеге вазыйфасын 2010 елдан бирле башкара, кем белән генә сөйләшсә дә, ярты сүздән бер-берсен аңлашалар кебек тоелды миңа. Андый җитәкче барында механизаторларга да, әлеге өлкәгә кагылышлы башка кешеләргә дә эшләве үк тә җиңелдер шул.  Гараждагы кайсы гына цехка кермә, һәркайсында ремонтлау эшләре бара, ә әзерләрен урамдагы паркка алып чыгып тезеп баралар икән. Авыл хуҗалыгы машиналарын ремонтлау цехында Илдус Ибраһимов, Камил Галипов, Ленар Нуриев, Рамил Гаязовлар хезмәт куя.  Тракторлар ремонтлый торган цех  та техникасыз тормый ахры. Һәрберсенең хуҗасы бөтен җирне җентекләп тикшереп ремонтлый, кырга чыккач вакыт әрәм итәсе килми шул берсенең дә. Гомумән, язгы чәчү хаталар җибәрә торган чор түгел, еллык уңышның киләчәге дә яздан башланып, механизаторларның анда зур роль уйнавын һәрберебез белә.

Җәмгыятьнең кайсы гына эшчесен алсаң да барысы да алдынгылар рәтенә керерлек. Расил Зыятдинов та шундыйлардан. СПТУны бетергәннән бирле руль артында икән инде ул. Урып-җыю чорында «ДОН-1500» комбайнында эшләсә, аннары «Т-150»ка күчеп утыра, ел әйләнә эш белән мәшгуль ул. Дөрес Соснада андыйларны саный китсәң һәр икесенә әлеге сүзләр туры киләдер мөгаен. Ринат Сафиуллин шәхесенә дә аерым тукталып узасым килә. Мәктәп партасы артыннан чыгуга тракторга утыра ул, эшенә җаны-тәне белән бирелгән механизаторны район, республика күләмендә дә күреп, гел мактап торалар. Аның бүләкләрен саный китсәң генә дә очы-кырыена чыга торган түгел. «К-700» тракторы белән лаеклы ялга чыккач кына аерыла ул, ләкин бүгенге көндә дә җәмгыятьнең кирәкле хезмәткәре булып хөрмәтләнә. Нинди генә техникага ремонт соралса да Ринат абыйга дәшәләр икән, шөкер, үзе дә ялындырып торучылардан түгел, һәрчак ярдәмгә ашкынып кына тора. Мин эшләре белән танышып йөргән көнне дә азык әзерләүче  «Полесье» комбайнының двигателен ремонтларга ярдәм итә иде ул Рәис Хәбибрахмановка. Алар янәшәсендә генә Ранил Таҗетдинов та «ДТ-75» тракторын ремонтлап йөри. Чын туганнарча киңәшләшә-киңәшләшә Фаил һәм Гамил Нәҗиповлар да «МТЗ»ларының какшап киткән җирләрен төзәтәләр. Абыйлы-энеле Нәҗиповлар икесе дә фермага азык кертү эшен башкаралар икән, авыр эшне җиңеләйтү өчен уен-көлке кыстырып та алалар. Гомумән, караңгы цех эчен яктыртып, бер-берсенә ярдәмләшә-ярдәмләшә эшлиләр. Фермаларга «МТЗ-82» тракторы белән он ташучы Раушан Мәрдәновның тимер аты да эш барышында ватылып киткән, тиз генә гаражга юнәлеп, эретеп ябыштыручы хезмәтен башкаручы Илфат Закировка мөрәҗәгать итте ул. Илфат та үз эшенең чын остасы булуын минутында ук күрсәтеп, хезмәт кешесен тоткарламады. Эретеп ябыштыручы эшеннән тыш Илфат комбайнчы да, «КЗС-7» комбайнында 3 ел гына эшләвенә карамастан, 1582 тонна бөртек суктырып, җәмгыятьләрендә быел беренчелекне алган. Армиядән кайтканнан бирле тракторда эшләүче Искәндәр Муллагалиев та ике техникада эшли. «Полесье» комбайнына сезон башланганчы «ДТ-75» тракторы белән чәчү чәчәргә чыга. Азык әзерләүче «КСК-100» комбайнында эшләүче Мәгъсүм Нәҗипов та әлегә техникасын төзәтү эшен башкара. «КамАЗ» шоферларына әлегә эш булмаганлыктан, алар да тик ятмый, яңа хезмәт төрен үзләштереп — ат дагасы ясыйлар. Илһам Муллагалиев белән Рөстәм Һадыев турында иде әлеге сүзләрем. Янып торган учак янәшәсендә тимерне кызуында сугып калырга ашыгучылар алар. Ел әйләнә алдынгы шофер һәм механизатор булып йөргән мактаулы хезмәтчәннәрне дә санап үтәсем килә: Айрат Таҗетдинов, Рәис Ганиев, Радик Гарәфиев, Рәнис Хәйруллин, Радик Таҗетдинов, Фәнис Гомәров, Фәнил Габидуллин, Тәлгать Зарипов, Раяз Габдрахманов, Фәнис Шакиров, Рамил Шамилов.  Гомумән, бөтен ир-егетләр сафын тулыландырып, тагын да көч биреп торучы ике гүзәл зат та хезмәт куя әлеге паркта, аның берсе заправкада эшләүче Асия Зыятдинова, ә икенчесе склад мөдире Рәсимә Муллагалиева.

Машина-трактор паркларында барлыгы 36 берәмлек техникалары бар: биш комбайн, бер «К-700» тракторы, өч «Т-150», биш «МТЗ- 1221», ундүрт  «МТЗ -82», бер «Т-25», җиде «ДТ-75». Узган ел бер «КамАЗ» һәм ике «МТЗ-82» тракторы ала алганнар, быел тагын бер трактор алырга исәплиләр.

Күӊелләрне ымсындырып, йөрәкләрне җилкендереп җиргә яз килә. Яз табигатьнеӊ матур үзгәреш кичерү чоры буларак күӊелгә кереп калган.

Шул ук вакытта авыл кешесенә, игенчегә бетмәс-төкәнмәс мәшәкать һәм зур сынауга әзерлек вакыты да ул. Күмәк хуҗалыклар әлеге авыр, җаваплы чорны уӊышлы үтү өчен әзерлек эшләрен күптән башладылар: тырма, җир сөрү һәм эшкәртү җайланмалары ремонтланды, чәчүгә чыгасы тракторлар да яӊадан бер кат күздән кичерелә, кимчелекләре төзәтелә, ашламалар туплана. Бу юнәлештә аларныӊ эшчәнлеген район авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе көндәлек күз уңында тота, район башлыгы алдында үткәрелә торган киӊәшмәләрдә дә әлеге мәсьәлә еш карала.

Ә менә районыбызда 51 тракторы, 12 комбайны булган, 3004 га сөрүлек җирләре биләгән 96 фермер-крестьян хуҗалыгы формасында оешкан, игенчелек белән шөгыльләнүчеләрнеӊ язгы чәчүгә хәзерлеге ни дәрәҗәдә, хәл ителәсе нинди мәсьәләләр бар икән? Бу турыда Балтач районының фермерлар ассосиациясе җитәкчесе Айдар Хаҗиев, район авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсенең баш агрономы Мәсхүт Гарипов белән әӊгәмә кордык.

Мәсхүт Гарипов: “Узган ел, 20 фермер хуҗалыгы үз җирләрендә алдагы елда күпьеллык үлән чәчкән иде, калганнар бөртекле культуралар үстерү белән шөгыльләнделәр. Кабул ителгән кануннар нигезендә, алар чәчәр алдыннан орлыкны мәҗбүри рәвештә тикшертергә тиеш. Чәчкән 75 фермерларныӊ бары 11 генә чәчү орлыкларына лабораториядә бушка тикшерү уздырганнар. Димәк, калганнарның нәрсә чәчкәнлеге һәм аннан нәрсә көтеп буласы – берсе дә билгеле түгел. Шуныӊ нәтиҗәсе буларак, аларныӊ ашлыктан алган уртача уӊышлары да районныкыннан күпкә ким. Күмәк хуҗалык белгечләре белән бу елга чәчү планнарын карап чыктык, тиз арада фермерлар белән дә бу эшне башкарып чыгарга кирәк. Югыйсә, нәкъ узган елгы хәл кабатланачак.

Айдар Хаҗиев: “Мин бу оешманыӊ җитәкчесе булып 3нче елын эшлим, әмма оештыру мәсьәләләрендә бездә бердәмлек җитми. 26 гыйнвар көнне гомуми җыелыш уздырдык, бары 28 кеше генә катнашты. Ассосациягә дә керәбез, дип атлыгып тормыйлар, чөнки кергәндә 2500 сум һәм ел дәвамында 2000 сум акча түләргә кирәк. Югыйсә, башкалада төп офиста утырган белгечләребезнең фермерларга ярдәм итү мөмкинлеге хәйран зур, төрле программалар өчен грантлар алганда алар тиешле барлык документларны әзерләп, комиссия утырышында аларны яклап, финансларны бүлүдә ярдәм итәләр.”

Мәсхүт Гарипов: “Менә шул ук орлыкны «Россельхозцентр»та бушка тикшертергә мөмкин, әмма моннан фермерларыбыз файдаланырга ашыкмый. Орлыкны тикшертмәгән очракта тикшерү органнары тарафыннан зур штраф санкцияләре каралганын һәрбер фермер белә бит.”
Айдар Хаҗиев: “Бездә районда бу мәсьәләдә оешканлык җитмәгәненә күӊел әрни. Алдагы елларда әле сөйләшеп, фикерләшеп эшләү булса, хәзер фермерлар бөтенләй читтә йөриләр. Миӊа тимәсәләр, мин риза, дип яшәү вакыты үтеп бара. Басуларныӊ чисталыгы һәм максатчан чәчелеше, чәчү әйләнешенеӊ үтәлеше буенча тикшерү органнары килеп, штраф санкцияләре куллана башлагач, мин белмәдем, дип аклана башлыйлар. Дөресен әйткәндә, районда чын иткән вәкаләтле комиссия юк, җирне алганда фермер нинди максатта ала, эшкәртергә мөмкинлеге бармы, бу турыда беркем кызыксынмый, җирлекләрдә дә битарафлык сизелә.”

Мәсхүт Гарипов: “Миӊа бер кешенеӊ булышканы юк, дәүләттән ярдәм алганым юк, дип сөйләнеп йөрүдән туктарга вакыт, дип уйлыйм. Дәүләт тарафыннан иӊ зур байлык – җир бүлеп бирелгән бит. Бүген дәүләт тарафыннан акчалата субсидия гектарына карап барлык хужалыкларга, шул исәптән крестьян -фермер хуҗалыкларына дә бирелә, бары тиешле рәсми кәгазьләр генә булсын. Орлык һәм җирләр тикшертелмәгән икән, бу районныӊ гомуми рейтингына тискәре йогынты ясый һәм бүленә торган субсидия акчасы да хәйран кими. Әгәр алынган җир 2 гектардан артса, бу инде шәхси ярдәмчел хуҗалык яисә пайчы җире итеп түгел, ә крестьян-фермер, шәхси эшмәкәр буларак рәсмиләштерелергә тиеш. Менә бу мәсьәләдә без әлегә эшләп бетермибез. Дөресен әйткәндә, берләшү юлында әле без яӊа тәпи йөри башлаган бала кебек, беренче адымнарны кыяр-кыймас кына атлыйбыз.”

Айдар Хаҗиев: “Язгы чәчүгә техника төзеклеге һәм мәҗбүри техник карау узуы, җирне тукландыру өчен ашламалар туплау буенча да без хәбәрдар түгел, чөнки фермерлар бу турыда хәбәр бирәсе, дип уйламыйлар. Дөрестән дә, безгә, фермерларга берләшергә кирәк. Бары шул вакытта гына без үзебезне җитештерү өлкәсендә мөстәкыйль көч буларак күрсәтә алачакбыз.”

Рәхмәт Сезгә! Язгы чәчүләрне уӊышлы үткәрергә насыйп булсын.

Россиядә эшкәртелмәгән җир кишәрлекләре сатылачак. Бу турыда РФ Дәүләт Думасына закон проекты кертелә. Проектта җир эшсез ятмасын өчен җаваплылык арттырылган. «Хуҗа бер ел дәвамында җирне буш тота икән, аӊа административ штраф салыначак. Акылга утырмаса, җир ике ел дәвамында эшкәртелмәсә, ул сатылачак», дип хәбәр итә канун проекты авторы депутат Николай Пеньков.

Хуҗалыкта язгы кыр эшләренә әзерлекләр башланган чор. Кайда да эш гөрли. Техникалар белән беррәттән орлыкчылык тармагын да читләтеп үтмәгән бу дулкын. Җәмгыятьнең баш агрономы  Ифрат Сафиуллин өчен чираттагы урак өсте башланырга да санаулы көннәр калып бара.

Ул игенчелек өлкәсендә нык тәҗрибә туплаган, үз эшенең остасы булган, нәтиҗәле, тырыш хезмәте өчен күп тапкырлар Мактау таныклыклары, Рәхмәт хатларына белән бүләкләнгән белгеч. Шушы көннәрдә ТР Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгының  100 мең сумлык Грантын отуы мәгълүм. 4 дистәгә якын үтелгән хезмәт юлын ул шофер буларак башлап җибәрә, аннан соң 18 ел бригадир, ә соңгы 18 елда әлеге вазыйфада. Сафиуллиннар өчен иген игү – икмәк үстерү һөнәре нәселдән килә. Әтисе Әнвәр Ульяновск якларында туып-үссә дә, диплом алгач, юллама белән безнең якларга эшкә җибәрелгән була. Шул килүдән ул Сосна авылында гаилә корып төпләнеп кала, хуҗалыкта озак еллар баш агроном булып эшли. Ә  еллар үткәч әтисенең  һөнәрен улы Ифрат дәвам итә...

Ифрат әфәнде хуҗалыкта башкарыласы эшләргә әзерлекләр белән таныштырып үтте.

–Хәзерге вакытта бездә ашламалар белән тәэмин ителеш төгәлләнгән диярлек. Дәүләттән ярдәм буларак 30 тонна аммиак силитрасы бирелде. 84 тоннаны үзебез алдык. 400 тонна аммиак суы әзерләнде. Катнаш ашлама дигән төрен 163 тонна булдырдык, әле тагын шушы көннәрдә 67 тоннасы кайтартылачак. Бу тупланган ашлама күләме барлык 4409 гектар мәйдандагы басуларны ашлауга тулысынча җитәчәк, – дип ассызыклый белгеч.

Ни генә дисәк тә, уңышны арттыру, чүп үләннәренә, авыруларга, корткыч һәм бөҗәкләргә каршы торучанлыкны арттыру өчен минераль ашламалар, агу препаратлары куллану үз актуальлелеген югалтмый. Сосналылыр элек-электән бөртекле культуралар игү, бәрәңге үстерү белән специальләшкән хуҗалыкларның берсе. 806 гектар мәйданда көздән чәчеп калдырылган күпьеллык үләннәр, ә 825 гектарда бөртекле культуралар. Мәсәлән, кукуруз игүдә дә яхшы гына уңыш алып киләләр.

– Алып кайтылган 5 тонна орлыкны 300 гектарга игәргә планлаштырабыз. Аның 100 гектардагысы терлек азыгына селоска булса, калган мәйдандагысы бөртек өчен. Бәрәңге исә 30 гектарга каралган. Быел “Рамона”, “Невский” сортлылары белән “Родригес” һәм “Зекура” дигән яңа төрләрен дә үстерергә исәпләп торабыз. Былтыр гектарыннан 235 центнер уңыш җыеп алган идек. Быел да сынатмаска иде инде. Җәйнең ничек килүеннән тора. Ә коры булса? Кырларны сугару системасы белән туендырып тору 6-7 ел чамасы юк бездә хәзер, булса яхшы булыр иде...

Февральдә көзге арыш, бодай уҗымнарын алып кайтып үстереп карадык. Тишелешләре, сакланышлары әйбәт. Өмет бар. Тик соңгы нәтиҗәсе язның ничек килүеннән тора инде. Югары уңыш өчен һәрнәрсәне исәптә тотарга кирәк. Туфракны эшкәртү, туңга сөрү кебек кыр эшләренең үз вакытында башкарылуы мөһим, – ди гомерен туган як кырларына багышлаган Ифрат Сафиуллин.

14 март көнне үзәк китапханәдә өчен яңа эшкә килгән китапханәчеләр практикум уздырылды.

Китапханә хезмәткәрләре үзәк китапханәнең барлык бүлекләрендә булып аларның эшчәнлеге белән таныштылар, үзләрен кызыксындырган сорауларга җавап алдылар. Китапханәдә нәтиҗәле эш алып барып югары күрсәткечләргә ирешкән Әнисә Хакимова(Борбаш авыл китапханәчесе), Римма Анисимова (Урта авыл Көшкәт китапханәчесе) яшь китапханәчеләр үзләренең тәҗрибәсе белән эш белән уртаклаштылар. Гаммәви чаралар уздыру, эш документларын алып бару буенча үзләренең киңәшләрен бирделәр.

Район китапханәчеләре өчен практик ярдәм атналыгы 19 мартка кадәр дәвам итәчәк.

3 март көнне Смәел авыл китапханәсендә 8 март халык-ара хатын кызлар көне уңаеннан “Әбием алтыным” исемле кичә булып узды. Китап укучылар әбиләрен чәй өстәле артында шигырьләр, җырлар белән сөендерделәр. Үзләренең котлауларын, теләкләрен җиткерделәр.

«Сосна» җәмгыяте фермасына баргач, эшне биредә алмый-талмый хезмәт куючы терлекчеләрбелән танышудан башладык.

Сыер савучылар, терлекчеләрнең барысы да урта яшьтәгеләр, хезмәт хаклары вакытында түләнеп, яхшы булуга карамастан, яшьләр бик килергә ашыкмый, диләр. Тәнзилә Хәбибулинаның инде фермада эшли башлаганына 30 ел була икән. Эшләү дәверендә үз эшенең остасына әйләнеп беткән инде ул. Сыерны ничек ашатырга, бозауларга кайчан ташлатырга икәнлеген бик яхшы белә.

– Гомерем буе сыерлар савам. Гүзәл Ганиева белән килешеп, бер-беребезне аңлап эшлибез. Безнең карамакта барлыгы 58 сыер, көнлек савым уртача 550-650 килограмм, ә җәй көннәрендә 700-800гә кадәр җитә, – ди Соснада туып, биредә тормышка чыгып, бар гомерен туган колхозына багышлаган Тәнзилә ханым.

Тормыш иптәше Илдар да җәмгыятьтә эшли икән.. Бер ул, бер кыз үстергәннәр. Фермада кул хезмәте таләп ителсә дә, зарланмый ул. Инде элеккеге заман түгел, сөт ташыйсы юк, күп нәрсә автоматлашкан, ди уңган сыер савучы.

Ә менә Нурзилә Сәйфетдинованың фермада эшли башлаганына әле 5-6 гына ел икән. Группадашы Чулпан Хәбибуллина белән 60 сыер савалар.

– Хезмәт хакын вакытында түләп баралар, без шуңа бик канәгать. Иң шатландырганы – продукция бар, хезмәт хакын сауган сөт күләменә карап түлиләр, – ди Нурзилә ханым да.

Менә шулай эштән зарланмый, вакыт белән исәпләшми эшли Сосна уңганнары.