Законда хайваннар белән гуманлы мөрәҗәгать итү буенча бурычлар беркетелгән

Федераль закон белән 27.12.2018 N 498-ФЗ "турында җаваплы мөрәҗәгать хайваннар белән һәм үзгәрешләр кертү турында аерым закон актларына Россия Федерациясенең" беркетелгән бурычлары буенча гуманному мөрәҗәгате белән хайваннар.
Закон төшенчәләр аппаратын үз эченә ала, Федераль дәүләт хакимияте органнарының, РФ субъектларының дәүләт хакимияте органнарының вәкаләтләрен, хайваннар белән эш итү өлкәсендә җирле үзидарә органнарының вәкаләтләрен һәм хокукларын билгели, хайваннарны карап тотуга һәм куллануга карата таләпләрне регламентлый, хуҗасыз хайваннар белән мөрәҗәгать итү буенча эшчәнлекне гамәлгә ашыруга таләпләрне билгели.
Закон нигезендә, хайваннар белән мөрәҗәгать итү аларны тоту, куллану (куллану), аларның тормышына һәм сәламәтлегенә йогынты ясый торган гамәлләр кылу да булып тора.
Хайваннар белән рәхимсез мөгамәлә хайваннар сәламәтлегенә зыян китергән яки зыян китерергә мөмкин булган (хайванның, шул исәптән ачлык, сусау, кыйнау, башка гамәлләр белән дә кертеп), аларны карап тотуга карата таләпләрне бозу, йә авыру өчен куркыныч булган хайваннар ярдәменә яисә сәламәтлеге өчен куркыныч булган очракта күрсәтмәү кебек мөрәҗәгатьне күздә тота.
Гомуми таләпләргә аларның хуҗалары керә:
• тәэмин итү тиешле карау өчен хайваннар;
* терлекләргә ветеринария ярдәмен үз вакытында күрсәтүне һәм мәҗбүри профилактик ветеринария чараларын вакытында башкаруны тәэмин итү;
* хайваннарда теләмәүне булдырмау буенча чаралар күрү;
• хайваннар белән эш итү өлкәсендә дәүләт күзәтчелеге органнарының вазыйфаи затлары тарафыннан тикшерүләр үткәргәндә аларны карап тоту урыны буенча хайваннарны бирү;
* РФ законнары нигезендә биологик калдыклар белән эш итү.
Хайванга милек хокукыннан баш тарткан яки аны алга таба карап тоту мөмкинлеге булмаган очракта, хуҗасы аны яңа хуҗасына яки мондый хайванны тоту шартларын тәэмин итә ала торган хайваннар приютына тапшырырга тиеш дип карала.
Хайваннар белән эш иткәндә рөхсәт ителми:
* хайваннарда авыртуны баса торган дару препаратларын ветеринар һәм башка процедураларны кулланмыйча гына үткәрү;
• башка хайваннарны (Хезмәттән тыш) тигезләү;
• хайваннар хуҗаларының хайваннарны тоту буенча бурычларын үтәүдән баш тартулары аларны хайваннар приютларына билгеләгәнче яки башка законлы ысул белән тартып алудан баш тарту;
• моның өчен махсус билгеләнмәгән урыннарда хайваннар белән сәүдә итү;
* хайваннар сугышларын оештыру һәм үткәрү;
* хайваннар травмалары һәм имгәнүләр китереп чыгаручы тамаша чараларын оештыру һәм үткәрү, хайваннарны үтерү;
• РФ Хөкүмәте билгеләгән мәдәни-тамаша максатларында хайваннарны куллану таләпләре һәм аларны карап тотуга карата каралган очраклардан тыш, ирекле карау өчен ачылган урыннарда башка җәнлекләрне ерткыч хайваннарны ашату.
Йорт хайваннарын тотканда аларның хуҗаларына хайваннарны карап тотуга карата гомуми таләпләрне, шулай ук йорт хайваннары асралган күпфатирлы йортта яшәүче затларның хокукларын һәм законлы мәнфәгатьләрен үтәргә кирәк.
РФ Хөкүмәте билгеләгән очраклардан тыш, йорт хайваннарын эшмәкәрлек эшчәнлегендә куллану рөхсәт ителми.
Хайваннарны тоту урыннарында йорт хайваннарының чик саны хуҗаның хайваннарны Тиешле ветеринария нормаларына һәм кагыйдәләренә туры килә торган шартларны тәэмин итү мөмкинлекләреннән чыгып, шулай ук санитар-эпидемиологик кагыйдәләрне һәм нормативларны үтәүне исәпкә алып билгеләнә.
Йорт хайваннарын урамда йөртү гражданнарның, хайваннарның иминлеген мәҗбүри тәэмин итү, йорт хайванын урамда йөргәндә физик затларның һәм юридик затларның мөлкәтен саклап калу шарты белән башкарылырга тиеш түбәндәге таләпләрне үтәргә кирәк:
 автомобиль юлының машиналар йөрү өлеше киселешендә, лифтларда һәм күпфатирлы йортларның гомуми файдалану урыннарында, мондый йортлар ишегалларында, балалар һәм спорт мәйданчыкларында хайваннар өчен ирекле, контрольсез йөрү мөмкинлеген төшереп калдырырга  ;
 урыннарда һәм гомуми файдалану территорияләрендә хайваннар тормышы продуктларын җыюны тәэмин итү  ;
 хайваннарны урамда йөртү өчен җирле үзидарә органы карары белән рөхсәт ителгән урыннардан читтә хайваннарны урамда йөртүгә юл куймаска.  
Потенциаль куркыныч этне урамда йөртү тыела, әгәр потенциаль куркыныч эт милек хокукында яки башка законлы нигездә потенциаль куркыныч эт хуҗасы карамагындагы киртәләнгән территориядә урнашкан очраклардан тыш. Бу эт булу турында әлеге территориягә кергәндә кисәтү язуы ясалырга тиеш. Куркыныч этләрнең исемлеге РФ Хөкүмәте тарафыннан раслана.
Закон белән хайваннар өчен приютлар хуҗаларының бурычлары да билгеләнә.
Хайваннар өчен приютлар моның өчен махсус билгеләнгән биналарда,корылмаларда урнашкан. Приютлар дәүләт, муниципаль, шулай ук шәхси, ә аларның хуҗалары булып шәхси эшмәкәрләр яки юридик затлар булырга мөмкин.
Хайваннар өчен приют хуҗалары һәм алар вәкаләтле затлар шул исәптән башкалар да булырга тиеш:
 приютка кергән ун көн дәвамында мәҗбүри карантлаштыру буенча чаралар, аларны котыру авыруына һәм кеше һәм хайваннар өчен куркыныч булган башка авыруларга каршы вакцинацияләү үткәрергә һәм тормышка ашырырга  ;
 кабул ителми торган һәм тотылмый торган билгеләр белән тамгалау хайваннарны исәпкә алуны гамәлгә ашырырга  ;
 приютка кергән хайваннарны хуҗасыз стерильләштерүне гамәлгә ашырырга  ;
 Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының "Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының" Татарстан Республикасы территориясендә ваклап сату базарларын оештыру планын раслау турында "2007 ел, 19 июль, 311 нче карары белән расланган Татарстан Республикасы территориясендә ваклап сату базарларын оештыру планына үзгәрешләр кертү хакында" 2012 ел, 14 март, 168 нче карары  ;
 приютларга хайваннар керүнең документлар белән расланган исәбен алып барырга һәм аларны приютлардан чыгарырга.  
Приют хайваннар өчен "Интернет" мәгълүмат-телекоммуникация челтәрендә приют хезмәткәрләре хайваннар өчен приютка кергән көннән алып өч көннән дә соңга калмыйча урнаштырыла.
Приютларда асрала торган хайваннарны үлдерү тыела, ветеринария өлкәсендә белгеч тарафыннан дөрес билгеләнгән авыр дәваланмый торган авыру яисә тормыш белән туры килми торган җәрәхәтләнүләр булганда, эшкә яраксыз физик зыяннарны туктату зарурилыгы очракларыннан тыш. Тиешле процедура ветеринария өлкәсендә белгеч тарафыннан тиз һәм авыртусыз үлем гарантияли торган гуманлы ысуллар белән эшләнергә тиеш.
Закон белән шулай ук хайваннарны тотканда, аерым алганда, үтәлергә тиешле таләпләр билгеләнә:
* кабул ителми торган яки тотылмый торган меткалар булган стерильләштерелгән хайваннар, башка хайваннарга яки кешегә карата агрессивлык күрсәтә торган хайваннардан тыш, тотылырга тиеш түгел;
* муенчак яки башка предметларда аларның хуҗалары турында мәгълүматлар булган хайваннар хуҗаларына тапшырыла;
* имгәнүләргә, травмаларга яки үлүгә китерә торган матдәләр, дару чаралары, ысуллары, техник җайланмалар куллану рөхсәт ителми;
* шәхси эшмәкәрләр һәм хуҗасыз хайваннарны аулаучы юридик затлар аларның тормышы һәм сәламәтлеге өчен җаваплы;
* малларны хуҗасыз тотып торучы шәхси эшмәкәрләр һәм юридик затлар аларны тоту процессын видеоязма белән алып барырга һәм РФ субъекты башкарма хакимиятенең вәкаләтле органы таләбе буенча әлеге видеоязма күчермәләрен бушлай тапшырырга тиеш;
* хайваннар иҗтимагый куркыныч тудыра торган очраклардан тыш, малларны хуҗасыз балалар катнашында тоту рөхсәт ителми;
* хайваннарны элеккеге яшәү урыннарына хуҗасыз кире кайтарганда кире кайтаручы шәхси эшмәкәрләр һәм юридик затлар кире кайтару процессын видеоязма алып барырга һәм РФ субъекты башкарма хакимиятенең вәкаләтле органы таләбе буенча әлеге видеоязма күчермәләрен бушлай тапшырырга тиеш.
Закон нигезендә җәмәгать берләшмәләре һәм башка коммерцияле булмаган оешмалар белән аларның уставлары, шулай ук җәмәгать инспекторлары сыйфатында үткәрелә торган эш өлкәсендә иҗтимагый контроль булдыру күздә тотыла. Дәүләт күзәтчелеге органнары белән эш итү өлкәсендә җәмәгать инспекторларына тиешле таныклыклар бирелә.
Җәмәгать инспекторы хокуклы:
1.    фото һәм видеога төшерү, хайваннар белән эш итү өлкәсендә хокук бозуларны теркәргә һәм алынган материалларны дәүләт күзәтчелеге органнарына җибәрергә;
2.    хайваннар белән эш итү өлкәсендә РФ законнары һәм башка норматив хокукый актлар таләпләрен бозуларны кисәтүдә һәм ачыклауда дәүләт күзәтчелеге органнарына ярдәм итәргә;
3.    иҗтимагый контрольне гамәлгә ашыру нәтиҗәләре буенча йомгаклау документны әзерләргә һәм аны Россия Федерациясе дәүләт хакимияте органнарына, Россия Федерациясе субъектларының дәүләт хакимияте органнарына, җирле үзидарә органнарына, дәүләт һәм муниципаль оешмаларга, федераль законнар нигезендә аерым гавами вәкаләтләрне гамәлгә ашыручы башка органнар һәм оешмаларга карап тикшерүгә җибәрергә.
Хайваннар белән эш итү өлкәсендә җәмәгать контролен гамәлгә ашырганда җәмәгать инспекторлары тарафыннан фото һәм видеога төшерү, шулай ук тавыш яздыру (аудиозаписи) чараларын куллануны чикләү тыела.
Хайваннар белән эш итү өлкәсендәге җәмәгать инспекторларына хайваннар өчен приют территориясенә һәм аның бүлмәсенә керү мөмкинлеге тәэмин ителергә тиеш.